Τζίνα Χονδρού - Ψυχολόγος - Ψυχοθεραπεύτρια -Psychologyhealth.gr

Τζίνα Χονδρού, M.Sc.
Ψυχολόγος - Ψυχοθεραπεύτρια

Περιβάλλον και Ψυχική Υγεία

Η περιβαλλοντική ψυχολογία ασχολείται ανάμεσα σε άλλα με την επίδραση του περιβάλλοντος (των χώρων που μας περιβάλλουν) στην ψυχική μας υγεία.

 

 

Συχνά ο χώρος στον οποίο ζούμε ή εργαζόμαστε είναι πηγή στρες, λόγω των συνθηκών που υπάρχουν σε αυτόν, όπως κακός φωτισμός, ανεπαρκής εξαερισμός, πληθώρα άχρηστων αντικειμένων που μας ‘πνίγουν’, μη λειτουργική διάταξη των αντικειμένων στο χώρο, έλλειψη προσωπικού χώρου για κάθε άτομο, μικρή επαφή με τη φύση κ.ά.
 
Η καθημερινή επαφή με τα δυσάρεστα στοιχεία του περιβάλλοντα χώρου δημιουργεί στρες που συσσωρεύεται ανώφελα και επιβαρύνει την ψυχική μας υγεία.  Ενώ οι αλλαγές στον περιβάλλοντα χώρο, αλλάζουν τη διάθεση και δημιουργούν το πλέον ευνοϊκό κλίμα για αλλαγή συνηθειών, τρόπου σκέψης, κοινωνικών σχέσεων κλπ.
 
Το πρώτο βήμα είναι να αξιολογήσουμε τον περιβάλλοντα χώρο και να εντοπίσουμε τα στοιχεία που δεν μας ικανοποιούν, ιδιαίτερα τα στοιχεία που μας προξενούν στρες.  Στη συνέχεια να σκεφτούμε πώς θα θέλαμε να είναι και με ποιους τρόπους μπορούν να αλλάξουν.
 
Προάγοντας την ψυχική υγεία κι ευεξία στο καταφύγιο του προσωπικού μας χώρου:
 
Εδώ θα βρείτε μερικές ιδέες για να νιώθετε καλύτερα στο χώρο σας:
 
1. Ήχοι: ο θόρυβος είναι σημαντική πηγή στρες.  Γι’ αυτό είναι καλό, αν μπορούμε, να έχουμε διπλά τζάμια και τουλάχιστον ένας χώρος του σπιτιού να μη βλέπει σε πολυσύχναστο δρόμο.  Επίσης, ιδιαίτερα βλαπτικές για την απόδοση και την ηρεμία είναι οι ομιλίες.  Είναι προτιμότερο αντί να έχουμε ανοιχτή την τηλεόραση να ακούμε χαλαρωτική μουσική.  Ευχάριστη διάθεση επίσης δημιουργούν και οι ήχοι της φύσης, όπως ήχοι θάλασσας, βροχής, θρόισμα φύλλων, κελάιδισμα κλπ ανάλογα με την προτίμησή μας.
 
2. Εξαερισμός: για καθαρή σκέψη, φροντίστε να υπάρχει επαρκής εξαερισμός του χώρου.  Στα σημεία που υπάρχουν ρεύματα αέρα μπορείτε να τοποθετήσετε ‘ονειροπαγίδες’ αν ο ήχος τους σας ευχαριστεί.  Αν ο χώρος δεν έχει ανοίγματα, φροντίστε να τοποθετήσετε ένα σύστημα εξαερισμού.  Αποφύγετε το κάπνισμα, ιδιαίτερα σε κλειστούς χώρους.
 
3. Φωτισμός:  το φως του ήλιου είναι ένα φυσικό αντικαταθλιπτικό.  Συχνά τα άτομα με διαταραχές διάθεσης προτιμούν να κάθονται στα σκοτεινά, όμως αυτό ενισχύει την κακή διάθεση.  Η έκθεση στις περιβαλλοντικές εναλλαγές φωτός-σκοταδιού βοηθά στη ρύθμιση του ‘εσωτερικού – βιολογικού ρολογιού’ και διευκολύνει καταστάσεις όπως ύπνος-ξεκούραση-εγρήγορση, τις σωματικές μας λειτουργίες, αλλά και τη γνωστική μας απόδοση και προωθεί τη συναισθηματική ευεξία.  Ο τεχνητός φωτισμός είναι καλό να μην είναι ιδιαίτερα έντονος όταν προσπαθούμε να χαλαρώσουμε.  Μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε χρωματιστό φωτισμό, όπως μπλε ή μαβί όταν θέλουμε να ηρεμήσουμε, πορτοκαλί ή κίτρινο για ‘πνευματική’ αποτοξίνωση, κόκκινο για τόνωση.  Σημειώστε ότι τόσο το έντονο τεχνητό φως όσο και ο ανεπαρκής τεχνητός φωτισμός μπορεί να δημιουργήσουν στρες και εξάντληση.
 
4. Αρώματα: οι μυρωδιές έχουν μεγάλη ψυχολογική σημασία, καθώς ενεργοποιούν αναμνήσεις.  Ας σκεφτούμε τη σημασία της μυρωδιάς των οικείων μας προσώπων και το ρόλο της όσφρησης στη σχέση μητέρας-παιδιού.  Οι δυσάρεστες μυρωδιές μπορεί να προξενούν στρες, γι’ αυτό αρωματίστε το χώρο με ευχάριστες για εσάς μυρωδιές, κατά προτίμηση χρησιμοποιώντας φυσικά αιθέρια έλαια.
 
5. Αφή: η σωματική επαφή, το χάδι είναι πολύ σημαντικά τόσο για την ψυχολογική ανάπτυξη όσο και για την ίδια την επιβίωση.  Έρευνες που έχουν γίνει σε βρέφη βρήκαν ότι παρά τις υλικά άριστες συνθήκες διαβίωσης, αυτά ‘μαραζώνουν’ χωρίς χάδι και αγκαλιά.  Στην ενήλικη ζωή η ανθρώπινη επαφή σχετίζεται με την ψυχοκοινωνική και συναισθηματική ισορροπία.  Τα άτομα που στερούνται σωματικής επαφής νιώθουν μεγαλύτερη μοναξιά, κατάθλιψη, απελπισία.  Αγκαλιάστε λοιπόν τους δικούς σας ανθρώπους συχνά.  Τα ζευγάρια είναι καλό να κοιμούνται στο ίδιο κρεβάτι.  Μπορείτε επίσης να υιοθετήσετε ένα ζωάκι (μειώνει όχι μόνο το στρες, αλλά βελτιώνει και την υγεία).  Στον περιβάλλοντα χώρο επιλέξτε υφάσματα απαλά και γιατί όχι, μπορείτε να έχετε κοντά σας ένα μαλακό μαξιλάρι (δεν είναι μόνιμο υποκατάστατο της ανθρώπινης επαφής).  Αποφύγετε το ‘νεκρό δέρμα’ των δερμάτινων καναπέδων!
 
6. Προσωπικός Χώρος: όπως είναι σημαντικό να υπάρχει ένας κοινός χώρος συνάντησης των μελών όλης της οικογένειας, είναι επίσης σημαντικό να υπάρχει ένας ιδιωτικός χώρος για τον καθένα.  Το κάθε άτομο έχει ανάγκη απομόνωσης, περισυλλογής, αυτονομίας και αποδοχής της ατομικής του ταυτότητας, ξέχωρα από το ρόλο του ως μέλος μιας οικογένειας – ομάδας ατόμων.  Ο ιδιωτικός χώρος (καθώς και ο βαθμός της οικειότητας με τους άλλους) οριοθετείται καταρχάς από την απόσταση.  Τα άτομα που διακατέχονται από άγχος και φοβίες κρατούν μεγάλες αποστάσεις / προσωπικό χώρο.  Από την άλλη, η παραβίαση του ιδιωτικού χώρου και ο συνωστισμός μπορεί να προκαλέσουν στρες και επιθετικότητα.  Το σπίτι μας είναι καταφύγιο από το περιβαλλοντικό στρες.  Τα μικρά παιδιά δεν έχουν τόσο ανάγκη από πραγματική απομόνωση, καθώς ο ιδιωτικός χώρος μπορεί να δημιουργηθεί από το παιχνίδι και τη φαντασία.  Στους εφήβους είναι σημαντική η ιδιωτικότητα, καθώς αναπτύσσουν την ταυτότητά τους, είναι λοιπόν αναγκαίος και ο πραγματικός ιδιωτικός χώρος, έστω ένα έπιπλο, συρτάρια, γωνία του σπιτιού κλπ.  Για τους ενήλικες, αν δεν υπάρχει η δυνατότητα ξεχωριστού δωματίου, μπορεί να υπάρχει κάποιος ιδιωτικός χώρος που οριοθετείται από διαχωριστικά (παραβάν, φυτά κλπ) ή έπιπλα.
 
7. Έπιπλα: τα έπιπλα που επιλέγουμε για το χώρο μας χρειάζεται να είναι του γούστου μας, καθώς είναι σημαντικό να υπάρχει αισθητική ικανοποίηση, αλλά και λειτουργικά με βάση τις δικές μας ανάγκες.  Καλό είναι να υπάρχει ποικιλία και αρμονία στα σχήματα των επίπλων.  Οι καμπύλες και τα κυκλικά σχήματα διευκολύνουν την έκφραση των συναισθημάτων και την ηρεμία / χαλάρωση.  Οι γωνίες και διαγώνιες γραμμές μας κρατούν σε εγρήγορση αλλά και υπερένταση.
 
8. Διακόσμηση: τα διακοσμητικά αντικείμενα είναι καθαρά θέμα προσωπικού γούστου.  Είναι καλό να πετάμε τα άχρηστα αντικείμενα που συσσωρεύονται και να μη γεμίζουμε το χώρο με ‘αναμνηστικά’ και αντικείμενα με βαρύ συναισθηματικό φορτίο, ώστε να μη μένουμε προσκολλημένοι στο παρελθόν και στάσιμοι.  Μερικά όμως τέτοια αντικείμενα, ή όσα έχουν σχέση με τις παραδόσεις / τα πιστεύω μας, βοηθούν να διατηρήσουμε την επαφή με τον πολιτισμό μας, το κοινωνικό σύνολο, τις αξίες μας και δημιουργούν αίσθημα ασφάλειας και σταθερότητας.  Δεν υπάρχει σωστό-λάθος στη διακόσμηση που μας αρέσει, σημασία έχει να νιώθουμε οικεία κι ευχάριστα με το χώρο μας.
 
9. Επαφή με τη φύση: η κηπουρική είναι ένα από τα καλύτερα αγχολυτικά και σχετίζεται με την ανάπτυξη.  Τα φυτά βελτιώνουν την ατμόσφαιρα και η θέα του πράσινου ηρεμεί.  Εννοείται πως αν μένετε σε μέρος που βρίσκεται κοντά στη φύση οι περίπατοι θα σας ωφελήσουν.  Αν όχι, μπορείτε να κάνετε μικρές εκδρομές σε μέρη με ωραίο φυσικό περιβάλλον.  Άλλες ιδέες για να φέρουμε τη φύση στο χώρο μας, είναι τα τεχνητά σιντριβάνια, η χρήση υλικών από τη φύση, διακόσμηση με θέματα από τη φύση, να παρατηρούμε τα πουλιά – ζώα και φυτά της περιοχής που ζούμε, να απολαμβάνουμε τις αλλαγές στον καιρό, να αλλάζουμε διακόσμηση ανάλογα με τις εποχές, να παρατηρούμε τις αλλαγές ημέρας-νύχτας (την ανατολή, τα αστέρια, το γέμισμα του φεγγαριού).
 
10. Χρώματα: τα χρώματα είναι οπτικά ερεθίσματα συνδεδεμένα με συναισθήματα.  Αν και υπάρχουν πολιτισμικές διαφορές και υποκειμενικές προτιμήσεις, έχουν και οικουμενικό νόημα.  Τα κόκκινα, πορτοκαλί, κίτρινα θεωρούνται ‘ζεστά’ χρώματα και συνδέονται με συναισθήματα άνεσης, θαλπωρής, οικειότητας αλλά και θυμού, επιθετικότητας.  Τα μπλε και πράσινα θεωρούνται ‘κρύα’, ηρεμιστικά αλλά και συνδεδεμένα με θλίψη ή αδιαφορία.  Σε επόμενο άρθρο θα αναλύσουμε περισσότερο τη σημασία των χρωμάτων και τις χρήσεις τους στο χώρο μας!

 

© ΤΖΙΝΑ ΧΟΝΔΡΟΥ, Μ.Sc.

ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ