Τζίνα Χονδρού - Ψυχολόγος - Ψυχοθεραπεύτρια -Psychologyhealth.gr

Τζίνα Χονδρού, M.Sc.
Ψυχολόγος - Ψυχοθεραπεύτρια

Γνωσιακή Ψυχοθεραπεία

Η γνωσιακή θεραπεία, βασίζεται στη σημασία της ερμηνείας, καθώς ο καθένας μας αντιλαμβάνεται και κατανοεί με διαφορετικό τρόπο.  Οι ‘γνωσίες’ είναι οι σκέψεις που κάνουμε, οι ερμηνείες που δίνουμε στα γεγονότα.

 

 

Στη συμβουλευτική/ψυχοθεραπεία ο στόχος είναι η αλλαγή του τρόπου σκέψης (γνωστική αλλαγή), των δυσλειτουργικών πεποιθήσεων και των αυτόματων σκέψεων, με τελικό αποτέλεσμα τη συναισθηματική και συμπεριφορική αλλαγή.

 

Είναι και μια ολοκληρωμένη θεωρία προσωπικότητας και ψυχοθεραπευτικό μοντέλο, που υποστηρίζεται από σημαντικές εμπειρικές αποδείξεις.

 

Μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε ατομική συμβουλευτική, αλλά και με οικογένειες ή ομάδες.  Εστιάζει στο εδώ και τώρα, ο θεραπευτής συνεργάζεται με τον θεραπευόμενο για τον καθορισμό των στόχων και την επιλογή των στρατηγικών.

 

Οι συναντήσεις είναι συνήθως εβδομαδιαίες διάρκειας 50΄, και υπάρχει συνεχής παρακολούθηση και αξιολόγηση.

 

 

H σημασία της γνωστικής επεξεργασίας

 

Κάθε γεγονός έχει διαφορετική σημασία για κάθε άτομο.  Κάτι που ένας από εμάς θεωρεί σημαντικό και ιδιαίτερα στρεσογόνο, μπορεί να είναι ασήμαντο για κάποιον άλλον. 

 

Επίσης, μπορεί να δώσουμε διαφορετική αξία στο ίδιο γεγονός σε διαφορετικές χρονικές στιγμές της ζωής μας και αυτό να μας προκαλέσει διαφορετικά συναισθήματα. 

 

Ο καθοριστικός παράγοντας για αυτές τις διαφορές είναι η γνωστική επεξεργασία.  Σύμφωνα με τη γνωσιακή προσέγγιση στη συμβουλευτική και την ψυχοθεραπεία, ανάμεσα στο ερέθισμα (γεγονός) και την αντίδρασή μας σε αυτό (συναίσθημα-συμπεριφορά) παρεμβάλλεται η γνωστική επεξεργασία (σκέψεις, πεποιθήσεις). 

 

Αν λοιπόν η αντίδρασή μας είναι άγχος, κατάθλιψη, πανικός κλπ, χρειάζεται  να διερευνήσουμε τον τρόπο σκέψης μας και να αναρωτηθούμε μήπως μπορούμε να αξιολογήσουμε τα γεγονότα με εναλλακτικούς τρόπους, ώστε να μειώσουμε τα αρνητικά συναισθήματα.

 

 

Γενικές αρχές της Γνωσιακής Θεραπείας

 

1. Διατυπώνει τις δυσκολίες και τα προβλήματα με γνωστικούς όρους

Προσδιορίζει και επισημαίνει τον τρόπο σκέψης και πώς αυτός συντηρεί αρνητικά συναισθήματα και προβληματικές συμπεριφορές.

Για παράδειγμα, σκέφτομαι ‘είμαι αποτυχημένος’, έτσι συντηρείται η κατάθλιψη και η συμπεριφορά ‘κάθομαι απομονωμένος στο σπίτι’.

 

2. Απαιτεί μια σταθερή θεραπευτική συμμαχία

Στη θεραπευτική σχέση υπάρχει ενσυναίσθηση, ζεστή και φιλική ατμόσφαιρα, ενδιαφέρον και επιστημονική επάρκεια.  Ο ψυχοθεραπευτής διατηρεί υποστηρικτική στάση, συνοψίζει τις σκέψεις και τα συναισθήματα του θεραπευόμενου και του ζητά να συμμετέχει στη συνεδρία.

 

3. Δίνει έμφαση στη συνεργασία και την ενεργό συμμετοχή

Η θεραπεία είναι συνεργατική.  Αρχικά ο θεραπευτής είναι πιο κατευθυντικός και συνοψίζει συχνότερα, στην πορεία ο θεραπευόμενος μαθαίνει να αναγνωρίζει τις γνωστικές διαστρεβλώσεις, συνοψίζει τα σημαντικά σημεία και αποφασίζει τα προς συζήτηση θέματα.

 

4. Είναι προσανατολισμένη σε επίτευξη στόχων και επίλυση προβλημάτων

Με την καθοδήγηση του θεραπευτή απαριθμούνται οι τρέχουσες δυσκολίες, τα θετικά και αρνητικά μιας κατάστασης και θέτονται συγκεκριμένοι στόχοι.  Αξιολογούνται οι δυσλειτουργικές σκέψεις που εμποδίζουν την επίτευξη του στόχου, προτείνονται εναλλακτικές ερμηνείες και ενισχύονται οι δεξιότητες επίλυσης προβλημάτων.

 

5. Δίνει έμφαση στο παρόν

Γίνεται ρεαλιστική αξιολόγηση των προβλημάτων του ‘εδώ και τώρα’, με στόχο να αναπτυχθούν πιο λογικές και λειτουργικές πεποιθήσεις.  Συζητήσεις για το παρελθόν γίνονται βέβαια, ανάλογα με τις ιδιαιτερότητες κάθε περίπτωσης και την επιθυμία του θεραπευόμενου. Κάποιες φορές η αναδρομή στο παρελθόν είναι πολύ χρήσιμη, για να γίνει κατανοητό πώς δημιουργήθηκαν οι τωρινές δυσλειτουργικές πεποιθήσεις.

 

6. Είναι εκπαιδευτική

Ο θεραπευόμενος ενημερώνεται για τη φύση των προβλημάτων του και διδάσκεται πώς θέτει στόχους, αναγνωρίζει τις σκέψεις του και σχεδιάζει αλλαγή της συμπεριφοράς.  Ενθαρρύνεται να καταγράφει όσα έμαθε, ώστε με το τέλος της θεραπείας να είναι πιο αυτόνομος, να μπορεί να λειτουργεί ως θεραπευτής του εαυτού του και να προλαμβάνει τις υποτροπές.

 

7. Έχει χρονικά όρια

Γίνονται εβδομαδιαίες συναντήσεις, ενώ η συνολική διάρκεια είναι ανάλογα με τη φύση του προβλήματος / θεμάτων.  Υπάρχουν ατομικές διαφορές, δεν είναι για όλους εύκολο να αλλάξουν χρόνια πρότυπα συμπεριφοράς και παγιωμένες πεποιθήσεις, οπότε ο συνολικός χρόνος είναι εξατομικευμένος.  Σε σοβαρές περιπτώσεις ή σε διαστήματα κρίσης μπορεί να συμφωνηθούν πιο συχνές συναντήσεις, αν και αυτό σπάνια συνιστάται προκειμένου να γίνεται και δουλειά του καθενός με τον εαυτό του εκτός της συνεδρίας και να εφαρμόζονται/  αφομοιώνονται/ εμπεδώνονται τα όσα διεξάγονται στις συνεδρίες.  Στη συνέχεια μπορεί οι συναντήσεις να αραιώσουν. 

 

8. Οι συνεδρίες είναι δομημένες

Αρχικά αξιολογείται η διάθεση του θεραπευόμενου, γίνεται αναδρομή στην προηγούμενη εβδομάδα, συμφωνείται και ακολουθείται ένα πρόγραμμα ή συζητείται ένα ή περισσότερα θέματα στη συνεδρία και στο τέλος δίνεται δουλειά για το σπίτι.  Σταδιακά ο θεραπευόμενος παίρνει περισσότερες πρωτοβουλίες και η συνεδρία οργανώνεται ανάλογα με τις τρέχουσες ανάγκες ή θέματα προς συζήτηση.

 

9. Διδάσκει τους θεραπευόμενους να αξιολογούν τις δυσλειτουργικές πεποιθήσεις

Μέσω ερωτήσεων γίνεται ανασκόπηση των πληροφοριών και ο θεραπευόμενος βοηθιέται να καθορίσει ο ίδιος την εγκυρότητα και τη χρησιμότητα των πεποιθήσεων του.

 

10. Χρησιμοποιεί ποικιλία τεχνικών

Για παράδειγμα χρησιμοποιεί γνωσιακές στρατηγικές όπως τις Σωκρατικές ερωτήσεις, την καθοδηγούμενη ανακάλυψη, αλλά και τεχνικές από άλλες θεραπευτικές προσεγγίσεις, πάντοτε όμως σε ένα γνωσιακό πλαίσιο.

 

© ΤΖΙΝΑ ΧΟΝΔΡΟΥ, Μ.Sc.

ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ